Datum laatste wijziging  21-04-03  

Hoe maak ik kennis met catamaranzeilen

Als u wel kunt zeilen maar nog niet over ervaring met catamaranzeilen beschikt zijn er drie mogelijkheden:

U weet wellicht, en anders weten de dealers dat wel, dat veel  ex-cursisten vaak als eerste de spullen kopen van het type waarop ze zelf les hebben gehad. Dat hoeft voor u nog niet de juiste boot te zijn. Hieronder zal ik proberen uit te leggen hoe u uw eigen keuze kunt maken.

Ik heb het hier alleen over koop. Huren is, althans in Nederland, nauwelijks een optie. Allereerst moet u zich de vraag stellen; wil ik alléén of met anderen varen. Er is een verschil tussen één- en tweemans cats, vooral tot uitdrukking komend in het gewicht en zeiloppervlak. Er zijn overigens 2-mans boten waar je ook tot windkracht 3 of soms zelfs daarboven nog aardig met alleen het grootzeil en zonder fok kunt varen. Maar lang niet allemaal. Als u financieel tegen de aankoop zit aan te hikken kunt u met twee of meerdere mensen samen een boot kopen. Dat is vaak helemaal niet zo’n slecht idee als u wellicht denkt. Heel veel mensen op de clubs doen dat en het gaat vaak beter dan de meeste mensen verwachten. Goede afspraken maken is daarbij natuurlijk essentieel.

Daarna moet u voor uzelf bepalen of u aan wedstrijden mee wilt doen of gewoon lekker wilt toerzeilen met tot windkracht 3 à 4 en het liefst met mooi weer.

Liever tourzeilen of.... foto's: Hobie Cat, Hobie 18, Hawaii	... wedstrijdzeilen.              foto's: Hobie Cat, Hobie 16 Worlds 1999, Earlie Beach Australie

In the blind iets kopen is vaak niet handig. Op die manier een catamaran kopen al helemaal niet. Vooral omdat het als buitenstaander zonder ervaring met specifieke catamarankennis lastig is de voor- en nadelen voor hem of haar goed in te kunnen schatten. Sommige verkopers die graag een boot aan u willn verkopen zullen nog wel eens de verkeerde verhalen over de nadelen van type's van de concurrent de wereld in helpen. Maar misschien is dat type gelet op uw wensen en ervaring wel precies uw boottype.

Voor een overzicht van populaire catamarantypen is het dan nog beter om eens de boottypen op de uitslagenlijst van de laatste wedstrijden na te kijken. Daaraan kunt u direct zien what’s hot & what’s not. Dat geeft overigens ook een goed inzicht in de courantheid van de boot als u er ooit - om wat voor reden dan ook - weer eens vanaf wilt.

Voor de beginnende of ervaren wedstrijdzeiler is de keuze beperkt. Als je alleen wilt toeren is er aanzienlijk meer keus.

Welke klassen zijn er eigenlijk

Actieve wedstrijdklasse catamarans

F16HP: (Diverse bouwers)

Toer catamarans

Behalve de hieronder genoemde klassen is er nog een hele hoop goed bedoelde rommel (sorry bezitters!) op de markt. Oh wee, oh wee als de dealer daarvan met z’n hobby stopt of u in Zuid-Frankrijk op vakantie denkt even een nieuwe achterbeam te gaan halen. Het is vaak al helemaal een drama als u er ooit nog eens vanaf wilt en u eigenlijk niet van plan was het hele spul in de vlikobak te gooien. U moet dan (lang) wachten op iemand als uzelf om de boot weer aan te slijten. Als u met catamaranzeilen begint en het is niet gemaakt door Dart, Hobie, Prindle of Nacra. Laat dan liever maar.

Lastig om een keuze te maken? Dat valt wel wel mee. Als u altijd alleen gaat zeilen dan kiest u tweedehands voor een Prindle 15 of een Hobie 17 of als u in het begin nog zonder trapeze wilt varen en niet te zwaar bent is ook een Hobie 14 heel geschikt. Nieuw is uw keuze eigenlijk beperkt tot een Hobie FX One of een Nacra Inter 17 of wellicht een 450. Voor de veeleisende zeiler die weet waar die aan begint is de A-cat de juiste keuze.

Als u samen wilt zeilen en samen niet meer dan 130/150 kg schoon aan de haak weegt én u wilt ooit ook nog eens een wedstrijdje gaan wedstrijdzeilen dan kiest u tweedehands of nieuw voor een Hobie 16, een Dart 18 of Nacra 500. Deze boten worden (in wedstrijden) altijd zonder spi gevaren. Dat maakt het gemakkelijker om een minder ervaren bemanninglid mee te nemen.

Weegt u samen wat meer dan 150 kg en wedstrijdzeilen is niet belangrijk dan is aanvankelijk een tweedehands Hobie 18 (met zwaarden), Prindle 18 of Nacra 570 (zonder zwaarden) een goede keus. Met een  Nacra 5.5 of 6.0 doet u uzelf een groter plezier. Vooral als u in de toekomst er ook wel eens een spi bij wilt trekken. Maar ze zijn kwetsbaarder. Er is nu tweedehands volop keuze. Een Prindle 18.2/19 is wat zeldzamer maar voldoet ook aan uw eerste behoeften.

Heeft u meer wensen en wilt u met dezelfde bemanning zeker verder én wedstrijden varen en er ook nog een spi bij kunnen trekken, dan kiest u voor de Formule 18 (gemaakt door verschillende bouwers). Bent u samen wat meer aan het gewicht (+ 165 kg) dan wordt het de Formule 20. Wedstrijden met spi varen vereisen een bijzonder goed op elkaar ingespeelde bemanning. Wilt u veel internationaal de strijd op de velden aanbinden en zijn olympische aspiraties u niet vreemd, dan is de Tornado uw keus. Wel graag eerst even de financiën regelen.

Hoe kom ik aan een boot

Hierin verschilt in Nederland de aankoop van een catamaran niet van een auto. De keuze is particulier of van de dealer. Beide met hun specifieke voor- en nadelen wat betreft prijs, garantie, etc. Bedenk goed waar u aan begint als u een boot uit het buitenland haalt. Oh wee, als u voor service of garantie nog even terug moet of er ooit weer vanaf wilt. Ik heb geen idee hoe de Nederlandse dealers daar in de praktijk mee omgaan maar ik kan me daar wel een bepaalde voorstelling bij maken.

In Nederland wordt bij de meeste dealers in de catamaranbusiness ingeruild!!. Dat is prettig als u wat hebt in te ruilen en u komt u betrekkelijk gemakkelijk van uw oude scheepje af als u weer een nieuwe(re) boot (van hetzelfde merk) komt halen. Maar als u daarbuiten uw boot op de markt te koop zet en niet over relaties beschikt die uw boot willen kopen maar via advertenties etc. uw zaken wil regelen moet u vaak behoorlijk adverteren om uw handel kwijt te raken.

Daar staat tegenover dat dealers oudere boten altijd goed opknappen voordat zij hem te koop aanbieden. Dat is echt een voordeel wat u niet moet onderschatten. Vooral bij wat oudere boten is de staat waarin de boot nog verkeerd veel belangrijker dan het exacte bouwjaar. Met een nieuwe trampoline of een nieuw(er) zeil kunt u vaak weer jaren vooruit.

Koopt u van een particulier dan wordt het voor een leek veel lastiger te vergelijken wat gegeven de leeftijd nog een goede en strakke boot is. Neem altijd iemand mee die deskundig is of daar voor doorgaat.

Wat kost een boot

Laatst hoorde ik de volgende mooie kreet toen het over wedstrijdzeilen ging: "van wedstrijden met auto's, paarden en boten gaat je naar de kloten". Als u niet voorin met de Nederlandse top of wat daar voor doorgaat wil meedraaien dan hoeft catamaranzeilen per jaar helemaal niet zoveel te kosten. De investering voor nieuwe boten is alleen niet onaanzienlijk. Aan afschrijving moet u tweede hands voor rond de ƒ 1.500,-- per jaar, of zelfs minder, prima met een gebruikte boot kunnen blijven varen en op de paar jaar verversen. Iedere vier jaar een nieuwe Hobie 16 komt al gauw boven de ƒ 2.000,-- per jaar. Het formule 18 en 20 zeilen zit daar nog een flinke stap boven. Verzekering, ligplaats, stalling en onderhoud komen daar nog bij. De kosten van uw biertje en broodje op het terras van de vereniging is daarentegen weer een fractie van wat de gemiddelde strandtent u vraagt.

Wat moet ik nu met m'n (nieuwe) boot.

In het overvolle Nederland moet u eerst een ligplaats of stalling regelen voordat u definitief als eigenaar de boot achter uw auto haakt. De vraag naar ligplaatsen is op de meeste plaatsen veelal groter dan het aanbod maar er zijn ook nog verenigingen met een ligplaats. Daarbij kunt u kiezen voor de Noordzee of het binnenwater.

Op het binnenwater kunt ook met veel wind nog varen. Op zee wordt, door ervaring wijs geworden, bij (te) harde wind met hoge branding of bij hoge branding en relatief te weinig wind, vaak niet gevaren. Hoewel de golven het catamaranzeilen op zee veel aantrekkelijker maakt zijn de randmeren of het IJsselmeer als beginner toch het beste te bevaren om de boot goed te leren kennen zonder aanslag op uw banksaldo. Niets is zo triest om een nieuwbakken zeezeiler z'n (nieuwe) spulletjes en illusies op de tweede bank aan barrels geslagen te zien worden. Lees hoe het niet moet.

In het voor- en najaar zoeken overigens vrijwel alle actieve wedstrijdzeilende brandingzeilers hun heil op het binnenwater. Op zee is het water niet alleen een stuk kouder, het ontbreekt vaak volledig aan passerende boten die u even uit de penarie kunnen helpen als het om wat voor reden toch fout is gegaan. En als het even fout is gegaan heeft u, ook al zit u nog niet echt in de problemen maar op uw boot even wat uit te blazen van de vermoeienissen, vaak al  meteen de reddingsbrigade aan dek staan.

Wat moet ik aan?

Behalve een boot en een ligplaats of stalling heeft u nog diverse spullen nodig om te kunnen gaan zeilen. Vergeet de traditionele zeilpakken. Koop een wetsuit of een droogpak met een trapezeharnas, zwemvest en schoenen. De rest is extra.

De  basisuitrusting waarmee u altijd het water op moet is (tussen haakjes een prijsindicatie in guldens):

• zwemvest     (€ 50 – 100)
• wetsuit of droogpak    (€ 75 – 750)
• trapezegordel     ( € 75 – 150)
• schoentjes     (€ 20 – 50)
• rooksignalen    (2x € 15-30)

Voor catamaranzeilen kunt u bij de catamarandealer of in een goed gesorteerde surfshop vaak beter slagen dan in een reguliere watersportzaak. Hieronder per item een overzicht met een cijfer voor de noodzaak (1 is essentieel - 5 hoeft niet).

Stel u bent in staat op met uw nieuw aangeschafte spullen op het strand een plekje te krijgen. Ook weet u inmiddels hoe de boot moet optuigen en wil graag de zee op. Hoe nu verder.

De eerste keer op zee. Hoe het (niet) moet...

Zee kiezen:

Als u op het strand staat en de wind komt uit zee kiest u bij vertrek de boeg waarbij het zeil het meeste uitwaait. Controleer op het strand of alles nog goed werkt. In de branding is het heel vervelend als de zaken niet voor elkaar zijn.

U sleept de boot (samen) staand tussen de rompen zover het water totdat de roeren nog net droog op de kant liggen. Dan loopt de stuurman om en maakt grootschoot en roeren in orde. De fokkemaat staat aan de buitenzijde van loefromp en houdt de boot recht op de golven. De stuurman heeft schoot en joy-stick in de ene en zijstag in de andere hand. Wacht op een rustiger moment in de branding ontstaat en sleep de boot samen zo verder totdat voldoende water onder kiel zit om de fokkemaat aan boord te laten. Laat hem de boot draaien totdat de boot in de gewenste richting ligt en trek de fok iets aan en laat de fokkemaat aan boord stappen. Direct daarna volgt de stuurman en wordt de fok normaal en het grootzeil zover als de loefgierigheid van de boot het toestaat aangetrokken.

Bedenk, u moet met half opgetrokken roeren van het strand de zee in. En dat stuurt op zich al met geen enkele boot echt lekker. Met een catamaran met twee roeren en vooral bij asymmetrische rompen voelt u de loefgierigheid bijzonder goed. Daar komen de vaak alles behalve ideale omstandigheden van de branding nog bij. Aanrollende brekers moet u met enige snelheid nemen en vlak voor het moment van impact liefst zo recht  mogelijk op de breker/golf insturen. Daarna (nog liefst op de breker) weer meteen afvallen om snelheid te maken voor de volgende. En zo verder. Dat is met de wind pal uit zee of onder een kleine hoek uit zee met hoge golven, en de genoemde loefgierige boot (ook voor een meer ervaren brandingzeiler) altijd een lastig compromis. U moet daarom de boot ook met de zeilen goed kunnen sturen. Maar op een boot zonder zwaarden is dat nooit te doen. De beginner gaat vaak net niet voortvarend en iets te ruim van start. Hij schrikt van de eerst klap van eerste golf en ligt dan of dwars of als hij door de loefgierige boot inmiddels te veel is opgeloefd nagenoeg stil in de wind en gaat dan onverhoopt maar verder met plan B. Daarbij kiest hij, op zich begrijpelijk, voor nog wat kalmer aan en wordt voordat hij het plan kan gaan uitvoeren vervolgens de volgende breker verrast. Door te laat afvallen en daardoor onvoldoende of geen snelheid te hebben ontwikkeld ligt hij dan helemaal stil of is al achteruitgeslagen. En daar is het roer-oploop-systeem niet op berekend. Vanuit de gedachte aan een monohull wil de startende catamaranzeiler de twee boegen van zijn catamaran niet in de breker begraven (en dat is precies wat je wel kunt en moet doen met een catamaran) en zit men om de rompen mooi vrij te houden  te ver naar achteren op de boot . Daarmee is het lot bezegeld en gaat het hele spul vaak achteruit en achterover om in de branding. De volgende golven maken het karwei verder af en de tocht is al weer over. Vervolgens kun je naar de dealer om voor je net aangeschafte boot bijvoorbeeld een paar gebroken zeillatten, wat gescheurde zeillatzakken, een ontzet roer of uitgescheurd spiegelbeslag of als je geluk hebt alleen roerpennen laten repareren.  Dit zie je op Texel met wind uit zee en een iets te gespannen bemanning heel vaak gebeuren.

Als u met rustig weer begint en eerst wat advies vraagt of meezeilt met een meer ervaren zeiler is het allemaal niet zo'n probleem als het hier misschien wordt geschetst. Als in uw vaargebied pieren in zee liggen vereist dit nog extra aandacht.

De liefhebbers (met dank aan Stichting Jongeren Kustzeilen) voor de gehele fotoserie moet hun site over online zeilonderricht even aanklikken. Het is meer dan de moeite waard. Hieronder ziet u de highlights onder zeer extreme omstandigheden uit twee series tijdens de Worrell 1000 fijn uitgebeeld (fijn ook voor de sponsor BAY MECHANIC !)

Uit Zee

Als u met de boot uit zee komt zijn er maar twee dingen waar u aan moet denken

1.    Haaks op de branding de kust aanvaren en 

2.    Voldoende achterop zitten.

3.    Vergeet de zwaarden niet !

Met wind uit zee: Altijd haaks op de branding landen. Ruim uit de kust vaart u eerst parallel naar de plek die u hebt uitkozen om te landen. Denk daarbij aan de stroom en eventuele golfbrekers! Catamarans lopen niet snel uit het roer maar als uw boot al onder een kleine hoek schuin van achteren wordt opgepakt door een beetje behoorlijke golf is er geen houden meer aan. Zorg dat u bij de tweede en eerste bank de achteropkomende brekers recht van achteren op de boot pakt. De bemanning zit helemaal achterop. Probeer de eerste keren tussen de golven te blijven .Probeer rustig te landen. Vol gas en dubbel trapeze kan ook maar is asociaal ten opzichte van zwemmers en wandelaars en gaat bovendien ten koste van de boot.  Vergeet niet direct uw voorlijk los te gooien !  Komt de wind niet van zee maar van land dan is het allemaal wat eenvoudiger.

In latere edities hoop ik hier verder in te gaan op andere onderwerpen zoals, uitrusting, optuigen, traileren, de eerste wedstrijd, tactiek en noem maar op. Natuurlijk is alles niet direct beschikbaar. Mocht u opmerkingen of aanvullingen hebben of andere leuke bijdragen. Schroom niet en stuur ze het ons toe. Desgewenst met uw naam zullen wij het hier plaatsen.